Background
Uitgelicht Samenwerking CIP en benefit sharing in Peru

Peru, de bakermat
van de aardappel

Background

De oorsprong van de aardappel ligt in Peru. In dat land worden honderden verschillende landrassen * door boeren geteeld, niet alleen voor de consumptie, maar ook om al die verschillende landrassen in stand te houden. Boeren die aan deze biodiversiteit bijdragen, delen ook in de waarde en/of de opbrengst hiervan (benefit sharing). Deze boeren, veelal van oorsprong indianen, zijn de bewaarders of hoeders (custodian) van hun cultuurgoed, de oorspronkelijke aardappelrassen.

Landrassen werden in Nederland algemeen verbouwd tot het begin van de twintigste eeuw. Hierna kwam de plantenveredeling op, waarbij gerichte kruisingen tussen landrassen gemaakt werden en een sterke selectie plaatsvond van planten uit de nakomelingen van de kruising. Tegenwoordig staan die oude landrassen weer volop in de belangstelling, zoals bijvoorbeeld de Groninger blauwpeul, de Limburgse gele voedererwt, de Oldamster paardeboon of het Fries witbloei vlas.

Het in stand houden van de Peruaanse aardappelbiodiversiteit is echter gemakkelijker gezegd dan gedaan. Vooral gezien de omstandigheden in de Peruaanse Andes, waar de indianen vaak geïsoleerd op grote hoogte wonen, niet kunnen lezen of schrijven en ook niet georganiseerd zijn in een overkoepelende organisatie die hen vertegenwoordigt.

HZPC zal gedurende de komende drie jaar het initiatief ondersteunen om de eerste vereniging van deze bijzondere custodian boeren te helpen met bestuurlijke en representatieve taken. De boerenvereniging zal in het eerste kwartaal van 2014 worden opgericht en bestaan uit ca. 50 indiaanse families. Hun leefgebied bestrijkt de departementen Huánuco, Cerro de  Pasco, Junin, Lima en Huancavelica, een landstreek tot vijfmaal groter dan Nederland. Wat betreft de aardappelbiodiversiteit ontstaat er dan een pool van ca. 2.500 rassen, waarvan naar schatting minstens 1.000 rassen uniek van vorm en kleur zijn. Veelal dragen deze rassen nog de oorspronkelijke naam in Quechua, een taal die door indianen in Ecuador, Peru en Bolivia wordt gesproken.

Custodian boeren worden lokaal erkend omdat ze van generatie op generatie hun omvangrijke collecties van aardappelrassen in stand houden. De boeren hebben een passie voor de aardappel en bewijzen de mensheid een dienst door oude rassen die niet in de genenbanken zijn opgenomen te behouden. Daarmee zorgen ze ervoor dat de evolutie van de aardappel in het centrum van haar oorsprong verder gaat. 

De realiteit is echter ook dat de boeren en hun families vaak in armoede leven en slechts beperkt toegang hebben tot basisvoorzieningen zoals gezondheidszorg of scholing. De families hebben gemengde productiesystemen met een paar cavia’s, lama’s of alpaca’s (berglama’s) en diverse gewassen op veelal kleine perceeltjes die samen een halve tot één hectare per familie beslaan. Dit betekent dat er meestal maar net genoeg geproduceerd wordt (en soms te kort) om zelfvoorzienend te zijn en er geen extra productie mogelijk is voor de verkoop.

Benefit sharing is een principe dat inmiddels sinds 1992 bestaat en onder andere is vastgelegd in de Conventie over Biologische Diversiteit (CBD) en de International Treaty on Plant Genetic Resources for Food and Agriculture (ITPGFA). Er zijn echter maar weinig voorbeelden van praktische benefit sharing waarbij de fondsen écht bij de boeren terecht komen en waarbij de besteding van die fondsen ook direct door de boeren wordt vorm gegeven. 

Op kleine schaal willen HZPC en CIP hierin samen een verandering proberen te bewerkstelligen. In Peru zal de vereniging van custodian boeren op vrijwillige basis begeleid worden door een supportgroep bestaande uit het CIP, Grupo Yanapai, Instituto Nacional de Innovacción Agraria (INIA) en de Sociedad Peruana de Derecho Ambiental (SPDA).

In Nederland zal HZPC dit nieuwe initiatief onder de aandacht brengen van diverse partijen uit de aardappelsector om te kijken of de link tussen maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) en benefit sharing voor het behoud van biodiversiteit, in de toekomst verder kan worden uitgerold.

sluit dit venster